Odnos Beograda prema ratnom naslijeđu devedesetih godina ponovo je došao u fokus javnosti nakon dešavanja oko smrti i najavljene sahrane pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića. Ovaj događaj otvorio je niz dubokih političkih i pravnih pitanja koja nadilaze dnevno-političke okvire i direktno utiču na stabilnost regiona, ali i na euroatlantski put Srbije.
Politički paradoks i negiranje presuda
Reakcije dijela političkog establišmenta u Srbiji na Mladićevu smrt ukazuju na nastavak višedecenijske prakse izokretanja historijskih činjenica i građenja političkih mitova na negiranju presuda međunarodnih sudova. Jedan od ključnih obrazaca srbijanske politike jeste stvaranje narativa o navodnoj kolektivnoj krivici, poput kampanja sa porukama da Srbi nisu genocidan narod. Takve formulacije uglavnom služe za unutrašnju političku mobilizaciju i skretanje pažnje sa konkretne odgovornosti pojedinaca i državnih struktura.
Poseban paradoks ogleda se u suprotnosti između zvaničnog stava Srbije da nije učestvovala u ratu u Bosni i Hercegovini i činjenice da se u javnosti nagovještavaju ili organizuju državne počasti za Mladića. Dokumentacija o finansiranju, logističkoj i administrativnoj podršci nekadašnjoj Vojsci Republike Srpske, kao i činjenica da je Mladić penzionisan kroz sistem Vojske Srbije, jasno govore o direktnoj povezanosti tadašnjih beogradskih institucija sa ratnim dešavanjima preko Drine.
Pravne i geopolitičke posljedice po Srbiju
Ispraćaj ili sahrana osuđenika za genocid uz učešće ili podršku državnih organa može imati ozbiljne pravne reperkusije. Takvi postupci potencijalno otvaraju vrata Bosni i Hercegovini da pred međunarodnim instancama ponovo pokrene pitanje direktne odgovornosti Srbije za ratnu štetu i agresiju. Odnos prema Mladićevom naslijeđu time prestaje biti samo simboličko pitanje i postaje materijalni dokaz u eventualnim pravnim sporovima.
Na spoljnopolitičkom planu, ovakva politika dodatno opterećuje odnose sa Evropskom unijom. Otkazivanje posjete evropske komesarke za proširting Marte Kos jasno signalizira da Brisel pažljivo posmatra balansiranje Beograda između evropskih integracija i proruske, odnosno nacionalističke retorike. Otvoreno odbijanje prihvatanja međunarodnih presuda usporava eurointegracije i produbljuje izolaciju.
Komentar
Slučaj Mladićeve sahrane pokazuje da se Srbija i dalje bori sa prihvatanjem sopstvene prošlosti. Insistiranje na veličanju ili relativizaciji uloge osuđenih ratnih zločinaca ne samo da narušava dobrosusjedske odnose i povjerenje u regionu, već dugoročno šteti samoj Srbiji, držeći njene institucije i društvo zarobljenim u političkim matricama iz devedesetih godina.
Izvor: N1 televizija