Ratko Mladić, bivši komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, pravosnažno je osuđen na doživotni zatvor nakon što je proglašen krivim po deset od ukupno jedanaest tačaka optužnice.
Presuda izrečena pred Međunarodnim rezidualnim mehanizmom za krivične sudove predstavlja završetak višegodišnjeg sudskog procesa u kojem su razmatrani neki od najtežih zločina počinjenih tokom rata u Bosni i Hercegovini. Mladić je proglašen odgovornim za genocid u Srebrenici, progone, istrijebljenje, ubistva, deportacije i prisilna premještanja, kao i za terorisanje stanovništva Sarajeva, napade na civile i uzimanje pripadnika Ujedinjenih nacija za taoce.
Prvostepena presuda donesena je 22. novembra 2017. godine, dok je Žalbeno vijeće 2021. godine potvrdilo njegove osude i kaznu doživotnog zatvora.
Srebrenica kao ključna tačka presude
Najveću težinu u cijelom slučaju ima zaključak suda da je Mladić kriv za genocid počinjen u Srebrenici u julu 1995. godine. Nakon pada zaštićene zone uslijedila su masovna ubistva bošnjačkih muškaraca i dječaka, dok je stanovništvo prisilno uklanjano iz područja.
Sud je zaključio da je Mladić imao ključnu ulogu u zajedničkom planu čiji je cilj bio trajno uklanjanje Bošnjaka iz Srebrenice. Upravo je genocid u Srebrenici ostao jedna od centralnih činjenica na kojima se zasniva njegova pravosnažna odgovornost.
Istovremeno, važno je naglasiti da nije osuđen po prvoj tački optužnice. Sudsko vijeće nije utvrdilo postojanje potrebne genocidne namjere za zločine počinjene tokom 1992. godine u više općina Bosne i Hercegovine, iako su u presudi potvrđeni brojni zločini nad nesrpskim stanovništvom.
Opsada Sarajeva i progon stanovništva
Mladićeva odgovornost nije se odnosila samo na Srebrenicu. Presudom su obuhvaćeni i zločini počinjeni tokom višegodišnje opsade Sarajeva.
Sud je utvrdio njegovu odgovornost za kampanju snajperskih i artiljerijskih napada usmjerenih protiv civilnog stanovništva. Građani Sarajeva bili su izloženi napadima dok su obavljali svakodnevne aktivnosti, a sud je zaključio da je cilj bio širenje terora među stanovništvom.
Poseban dio presude odnosi se i na progon Bošnjaka i Hrvata sa područja pod kontrolom snaga bosanskih Srba. U okviru tih zločina razmatrani su ubistva, zatočenja, zlostavljanja, deportacije i prisilna premještanja.
U konačnici, presuda je obuhvatila deset tačaka optužnice, među kojima su genocid, zločini protiv čovječnosti i kršenja zakona i običaja ratovanja. Osuda za uzimanje pripadnika UN-a za taoce dodatno je pokazala širinu odgovornosti koja je sudskim postupkom utvrđena.
Od optužnice do doživotne kazne
Mladić je optužen još 1995. godine, ali je godinama bio nedostupan Haškom tribunalu. Uhapšen je 26. maja 2011. godine u Lazarevu u Srbiji, nakon čega je izručen Haagu.
Suđenje je počelo 2012. godine i trajalo je više godina. Tokom procesa izvedeni su brojni svjedoci i obimna dokumentacija, a Tužilaštvo je nastojalo dokazati Mladićevu ulogu u različitim operacijama i strukturama odgovornosti tokom rata.
Prvostepeno vijeće ga je 2017. godine osudilo na doživotni zatvor, a Žalbeno vijeće je četiri godine kasnije potvrdilo ključne zaključke presude. Time je sudski postupak protiv jednog od najviših vojnih zvaničnika bosanskih Srba dobio pravosnažan epilog.
Komentar
Presuda Ratku Mladiću ne može promijeniti ono što se dogodilo žrtvama, niti može vratiti živote onih koji su ubijeni. Može, međutim, ostati kao pravni zapis o tome za koje je zločine i na osnovu kojih dokaza utvrđena njegova individualna odgovornost.
Posebno je važno razlikovati ono što je sud dokazao od onoga što nije dokazano. Mladić je pravosnažno osuđen za deset tačaka, dok je za genocid iz prve tačke oslobođen. Upravo takva razlika pokazuje zašto se o ratnim zločinima mora govoriti na osnovu sudski utvrđenih činjenica, a ne političkih interpretacija.
Izvor: Klix